1

2

3

4

5

 

Połowy ryb na morzu

Ryby stanowią bardzo cenny składnik diety człowieka. Jednak zanim pojawią się na naszym stole, ktoś musi je złowić. Po oceanach, morzach i rzekach pływają statki rybackie. Przeciętny rybak dysponuje starym kutrem, którym codziennie rano wypływa na połów. Kuter jest bardzo małą jednostką, dlatego służy przede wszystkim do lokalnych, prywatnych połowów. Wyglądem przypomina rozbudowaną łódź wyposażoną w wędki, sieci i podbieraki. Starsze kutry zbudowane są z drewna. Coraz więcej osób kupuje nowe, stalowe łodzie lub zbudowane z tworzywa sztucznego. W roli napędu występuje prosty silnik elektryczny o małej mocy. W wietrzny dzień rybacy korzystają również z ożaglowania. Nieco większymi statkami rybackimi są trawlery. Są one wykorzystywane do połowów dalekomorskich. Niektóre jednostki dysponują pod pokładem małymi zamrażalniami lub przetwórniami. Dzięki temu czas powrotu do brzegu można poświęcić wstępnej obróbce złowionych ryb. Oprawione i zakonserwowane mięso charakteryzuje się bardzo wysoką jakością. Trawlery umożliwiają łowienie gatunków dennych oraz pelagicznych. Na pokładzie znajdują się wędki, chociaż najskuteczniejszą metodą jest połów sieciowy. Silniki o dużej mocy pozwalają trawlerom szybko i sprawnie dotrzeć do łowiska. Na miejscu rybacy wyłączają napęd, żeby nie spłoszyć ławic.

Pomoc w razie wypadku

Na morzu codziennie zdarzają się wypadki. Dlatego po wyjątkowo niebezpiecznych wodach pływają statki pomocnicze. Do najczęściej wzywanych jednostek zaliczają się holowniki. Przeciętny holownik ma dość duże rozmiary, jednak jego głównym atutem jest silnik. Napęd elektryczny bądź turbinowy o bardzo dużej mocy potrafi wytworzyć potężną siłę uciągu. Niektóre statki ciągną uszkodzony okręt, inne są dostosowane do pchania. Dlatego holowniki wzywa się w sytuacjach, w których uszkodzone statki nie mogą samodzielnie dopłynąć do portu. Rozróżniamy statki holujące na wodach oceanicznych, portowych oraz rzecznych. Zdarza się, że holownik pokonuje setki tysięcy kilometrów, zanim dotrze do miejsca wypadku. Innym kryterium podziału jest rola, jaką może spełnić holownik. Zadaniem statku pomocniczego może być niesienie pomocy ludziom w czasie sztormów lub w obliczu pożaru. Jednostki pomocnicze wykorzystuje się nie tylko przy okazji katastrof. Niektóre statki pełnią funkcję pomocniczą przy rozładunku towarów, na przykład lichtuga. Jeżeli w jakimś miejscu na oceanie dochodzi do częstych wypadków nocą, służby wysyłają latarniowce. Tego typu jednostki pełnią funkcję mobilnych latarni morskich. Na zamarzniętych wodach codziennie pracują lodołamacze. Dzięki specjalnie wzmocnionej konstrukcji, przeciętny lodołamacz potrafi rozłupać krę o grubości kilkunastu centymetrów.

Transport wodny pasażerów

Wypad nad wodę stanowi dobrą okazję do przeżycia niezapomnianej przygody. Warto zaoszczędzić kilka dodatkowych groszy i wykupić przewóz statkiem. Wycieczki po jeziorze lub wzdłuż morskiej linii brzegowej są organizowane w statkach pasażerskich. Jednostka do przewozu osób musi spełniać kilka kryteriów. Przede wszystkim powinna dysponować miejscem dla co najmniej dwunastu osób. Najlepiej, żeby były to miejsca kabinowe, ale równie dobrze turyści mogą spędzić czas na pokładzie. Jeżeli statek handlowy spełnia omówione kryteria, jego właściciel ma szansę na dodatkowy zarobek. Na jeziorach i rzekach coraz częściej pojawiają się małe promy, poduszkowce lub ogromne łodzie, które zabierają chętnych na krótkie wycieczki. Do dalekich wypraw z przewozem osób wykorzystuje się promy. Są to bardzo duże, zazwyczaj luksusowe statki. Każdy klient otrzymuje własną kabinę. Zwykle podróż trwa od kilku do kilkunastu dni. Ten sposób przemieszczania się był popularny w dziewiętnastym wieku. Wraz z rozwojem lotnictwa, promy ustąpiły miejsca samolotom pasażerskim. Czasem na statku znajdują się zarówno ludzie, jak i towary. Bardzo często rejs pasażerski łączy się z transportem samochodów, które magazynuje się pod pokładem. Ostatnim typem żeglugi jest podróż liniowcem. Okręty liniowe pływają według ściśle określonych rozkładów. Codziennie pokonują wody oceanu, żeby dotrzeć do celu o czasie.

Jednostki przewożące towar

Przewóz towarów droga morską jest jednym z najczęściej stosowanych sposobów transportu. Niektóre produkty nie mogą być przewożone za pośrednictwem samolotu. W przypadku samochodów, chemikaliów czy produktów spożywczych takie rozwiązanie jest po prostu nieekonomiczne. Dlatego na szklakach morskich codziennie pływają kontenerowce, tankowce oraz promy handlowe. Drobny towar zapakowany w skrzynie jest transportowany w drobnicowcach. Są to statki o dość dużej prędkości, niewielkich gabarytach oraz doskonałym wyposażeniu przeładunkowym. To właśnie tego typu jednostki regularnie pojawiają się w portach. Coraz częściej produkty liczone w sztukach są przewożone w kontenerach. Być może w przyszłości to kontenerowce przejmą zadania drobnicowców. Do transportu substancji płynnych lub gazowych służą tankowce. W zbiornikach ładunkowych znajdują się różnego rodzaju chemikalia bądź gazy. Po odholowaniu tankowca do portu następuje opróżnianie zbiorników za pomocą systemu pomp. Tankowce cieszą bardzo złą sławą ze względu na liczne katastrofy ekologiczne. Promy mogą przewozić dość duże towary. Samochody, wagony kolejowe czy fragmenty samolotów to tylko kilka przykładów. Jednak największymi statkami transportowymi są bez wątpienia jednostki do przewozów wielkogabarytowych. Przykładem takiego ładunku jest inny, uszkodzony statek lub elementy składowe wahadłowca kosmicznego.

Podstawowe wyposażenie wojska

Wojska prowadzą działania praktycznie we wszystkich zakątkach świata. Ląd, woda czy powietrze… Dla żołnierzy nie istnieje przestrzeń, której nie mogliby opanować. Bitwy morskie, obok lądowych, należą do najstarszych działań wojennych. Dawniej uzbrajano galery w łuczników. Po odkryciu prochu na statki zaczęto wnosić armaty oraz ręczną broń palną. Jednak okrętownictwo na dobre rozwinęło się dopiero na początku dwudziestego wieku. Rewolucja przemysłowa dostarczyła wynalazków, które umożliwiły budowę wielkich, opancerzonych statków. We współczesnych konfliktach zbrojnych biorą udział niszczyciele, pancerniki oraz okręty desantowe. Niszczyciel jest statkiem średnich rozmiarów, doskonale uzbrojonym i opancerzonym. Osiąga bardzo duże prędkości i jest zdolny do usuwania okrętów podwodnych, samolotów oraz niszczycieli wroga. Jego główną broń stanowią pociski rakietowe. Pancerniki to największe i najskuteczniejsze jednostki wojskowe. Są odporne na uszkodzenia dzięki pancernym osłonom. Pływają na pełnym morzu i atakują wroga na wszelki możliwy sposób. Kolejnym typem okrętów są jednostki desantowe. Ich zadaniem jest nie walka, ale transport żołnierzy oraz wyposażenia. Wojsko korzysta również z pancernych łodzi podwodnych, które mogą atakować wroga z zaskoczenia. Preferowaną bronią przy całkowitym zanurzeniu są torpedy.

Wykorzystywane typy napędów

Pierwsza statki były napędzane siłą ludzkich mięśni. Historyczne galery, triery oraz triremy posiadały kilkadziesiąt wioseł, do których zasiadali członkowie załogi. Bardzo często wiosłowanie stanowiło karę dla drobnych przestępców. Dodatkowym wsparciem był wiatr, wiejący w szeroko rozpięte żagle. Dzisiejsze statki wykorzystują najlepsze osiągnięcia techniki. Tradycyjnym rozwiązaniem jest napęd mechaniczny. Energia elektryczna dostarczona do silników zostaje przekształcona w energię mechaniczną, a konkretnie w pracę. Dochodzi do przesunięcia całego układu, co wprawia w ruch pędnik. W niektórych statkach wykorzystuje się silniki turbinowe. Zamiast pola elektrycznego, źródłem energii jest przepływający w turbinach płyn. Istnieje kilka rodzajów pędników. Najczęściej stosuje się pędniki śrubowe. Przy płetwach steru montuje się śruby, które wyglądem przypominają ogromne wiatraki. W czasie rejsu śruby poruszają się ruchem obrotowym. Na wale śrubowym znajduje się od trzech do siedmiu łopat. Innym rodzajem napędu jest pędnik wodno odrzutowy. W tylnej części kadłuba montuje się pompy, które wciągają wodę do kanału dolotowego. Pierścień roboczy rozpędza zassany płyn i wyrzuca z ogromną siłą przez konfuzor. Energia mechaniczna i potencjalna wyrzucanej wody napędza statek. Ostatnim typem pędnika są poziomo zainstalowane łopatki. Najczęściej zakłada się ja na koło łopatkowe.

Współczesne łodzie podwodne

Historia podwodnej żeglugi sięga czasów starożytnych. Ludzie od zawsze prowadzili wojny, które stopniowo wykraczały poza środowisko lądowe. Jednak budowa łodzi podwodnych wymagała zaawansowanej wiedzy technicznej, którą naukowcy zdobyli dopiero w dziewiętnastym wieku. Pierwszym okrętem podwodnym, który wziął udział w bitwie i osiągnął sukces, był amerykański Hunley. O dziwo, siłą napędową tego statku były ludzkie mięśnie. Trudno sobie wyobrazić, żeby zaledwie siedem osób wprawiło w ruch tak potężną maszynerię. A jednak Hunley zdołał zatopić statek nieprzyjaciela! Od tego czasu marzenie o podwodnej żegludze stało się rzeczywistością. Współczesne okręty całkowicie podlegają prawu Archimedesa. Zainstalowane wewnątrz statku zbiorniki stopniowo napełnia się wodą, aż osiągną odpowiedni ciężar. Wraz ze wzrostem obciążenia okręt stopniowo zanurza się pod powierzchnię. Głębokość zanurzenia można regulować poprzez opróżnianie zbiorników balastowych. Kształt okrętu musi zachować opływowość, aby skutecznie pokonać opór wody. Wymagany jest sztywny, jednokadłubowy układ, który ogranicza turbulencje cienkich warstw płynu. Materiał, z którego zbudowana jest łódź, powinien wykazywać właściwości antykorozyjne. Najnowsze napędy dużych jednostek podwodnych opierają się na układzie silników diesla oraz elektrycznych. Niektóre wojska dysponują okrętami o napędzie jądrowym.

Typy statków nawodnych

Istnieje kilka kryteriów podziału nawodnych jednostek pływających. Bardzo ważną kwestią jest rodzaj wód, po których będzie dryfował statek. Od tego kryterium zależy ogólna budowa jednostki. Wyróżniamy statki śródlądowe oraz morskie. Te pierwsze charakteryzują o wiele lżejszą konstrukcją. Ich przeznaczeniem jest przewóz osób oraz lekkich towarów. W wielu miejscowościach małe stateczki stanowią atrakcję turystyczną. Łodzie mogą również służyć do celów ratowniczych oraz szkoleniowych. Warunki na pełnym morzu są znacznie trudniejsze. Okręty muszą przetrwać sztormy oraz ewentualne kolizje z krą lub innym statkiem. Jednostki morskie pozostają na wodzie przez większą część roku. Do portu zawijają rzadko, dlatego każda usterka stanowi poważne zagrożenie dla załogi. Innym kryterium podziału jest budowa kadłuba. Najczęściej wybieraną opcją jest jeden kadłub, rzadziej dwa lub maksymalnie trzy. Ze względu na rodzaj wykonywanych działań jednostki nawodne dzielimy na pasażerskie, handlowe oraz wojskowe. Niektóre statki służą również do celów sportowych. W przypadku okrętów praca załogi sprowadza się do działań wojennych. W czasie bitwy niszczyciele atakują przeciwnika torpedami, rakietami oraz standardową bronią palną. Lotniskowce umożliwiają samolotom bojowym lądowanie w celu uzupełnienia amunicji. Pancerniki to grupa największych, opancerzonych statków o dużym uzbrojeniu.

Nad wodą i pod wodą

Jednostki pływające dzielimy na dwie podstawowe grupy. Statki, które mogą tylko i wyłącznie unosić się na wodzie, to jednostki nawodne. Ich oczywistym przeciwieństwem są łodzie podwodne, zdolne do całkowitego zanurzenia. W pierwszym przypadku ciężar jednostki jest zawsze równoważony przez siłę wyporu wody. To dzięki temu zjawisku fizycznemu nawet ogromne, stalowe tankowce nie toną. Łodzie podwodne posiadają dodatkowe zbiorniki, które po napełnieniu znacznie obciążają statek. Tym samym możliwe jest całkowite zanurzenie, ale bez efektu zatonięcia. Tragedie zdarzają się tylko i wyłącznie w sytuacji uszkodzenia zbiorników obciążających. Statki nawodne dzielimy na kilka kategorii. Głównym kryterium podziału jest zadanie, które wyznaczono jednostce. Możemy zatem mówić o statkach towarowych, pasażerskich oraz wojennych. Warto zauważyć, że te ostatnie mogą spełniać wiele różnych ról, ale zawsze podlegają rozkazom wojska. Co ciekawe, w przypadku łodzi podwodnych możemy mówić wyłącznie o działaniach wojennych. Okręty podwodne zaprojektowano na potrzeby armii. Głównym celem była skrytość, ułatwiająca atak z zaskoczenia. Nawet najlepiej przygotowany niszczyciel nie miał szans, jeśli nagle tuż przed kadłubem wynurzyła się uzbrojona i gotowa do walki łódź. W czasie drugiej wojny światowej wiele operacji na morzu przeprowadzano z użyciem podwodnych okrętów.

Ogólna budowa statków

Setki lat temu Archimedes sformułował jedno z najważniejszych praw fizyki. Podając definicję siły wyporu, starożytny naukowiec położył podwaliny pod dzisiejszą technologię budowania statków. Dla kogoś, kto niewiele ma wspólnego z fizyką, utrzymanie wielkiej stalowej jednostki na powierzchni wody może wydawać się abstrakcją. Jednak współczesna inżynieria, opierając się na najprostszych założeniach mechaniki płynów, poradziła sobie z tym problemem. Statki dzielimy na dwie główne kategorie, czyli jednostki nawodne oraz podwodne. Oczywiście te drugie również mogą swobodnie unosić się na wodzie, jeśli dojdzie do wynurzenia. Wszystko dzięki kilku stałym elementom budowy. Dziób statku powinien być wydłużony i zaostrzony na końcu, rufa może mieć odrobinę łagodniejszą linię. W ten sposób jednostka zyskuje opływowy kształt, ułatwiający dryfowanie na wodzie. Poniżej dziobu, zanurzona pod wodą, jest gruszka. To walcowaty element, który zmniejsza opór fal morskich. Statek nabiera prędkości dzięki śrubie napędowej. Płetwa steru służy nadawaniu kierunku. Rufa jest zazwyczaj zanurzona tylko do pewnej głębokości. Przestrzeganie tej zasady gwarantuje odpowiednią siłę wyporu, która utrzymuje statek na powierzchni. Oczywiście niezbędnym wyposażeniem każdej jednostki pływającej jest kotwica. Na pokładzie mogą przebywać członkowie załogi.